Söz Söylemek, İrfan İster

Fuzulî der ki:

Karıncayı bile incitmem deme!

Bileden incinir karınca…

Söz söylemek irfan ister,

Anlamak insan!

Sözün hakkını vermek ve söze ebet mührünü vurmak, bu olsa gerek…

İsra Suresi 53. ayetteki “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler.” hükmünün sırrına ermek…

Söz; akıl, kalp ve ruh imbiğinden geçen hakikat arayışının, zihin değirmeninde billurlaşması ve lisanla beyana bürünmesidir.

Dile gelen sözün sırrına ermekse muhatabın irfanı nispetindedir.

Zihninin aydınlığı kadardır. Akıl ve gönül kâsesinin çapı ve hacmi kadardır.

Karınca meselinden dem vurunca Fuzulî’nin asırdaşı Muhibbî/Kanunî ile Zembilli arasındaki zarif karınca münazarasını yâd etmemek olmaz:

Muhibbî’nin manzum karınca suali:

Dırahtı ger sarmış olsa karınca,

Zarar var mı karıncayı kırınca…

Şeyhülislam Zembilli’nin aynı zariflikte manzum cevabı:

Yarın Hakk’ın divanına varınca,

Süleyman’dan hakkın alır karınca…

***

Hakikat ya da hakikatli söz, tevil gerektirmez.

Zira hakikat, peşinen tasdiklenmeyi bekler.

Dil ile ikrar, kalp ile tasdik kâfidir.

Duru bir akıl, selim bir idrak süzgecinden geçmişse; sahih bir iman potasında erimişse:

O zaman, o hakikat, som bir hakikattir.

Şu halde, kalbin ve ruhun derunundaki tahtına oturtmak iktiza eder.

Sonra tefekkür ve irfan burçlarında, demlenmeye ve sümbüllenmeye bırakılır.

Nihayetinde özümsenen öz, kalbin ritmi, kana karışan tohum ve bedenin uzvu olur.