Bilim ve Eğitim

Sevgili çocuklar;

Milletlerin ve devletlerin uygarlık meydana getirmeleri için ilk şart bilim ve eğitime önem vermeleridir. İslâm dinine inanan Müslümanlar (birkaç tane olumsuz örneği saymazsak) bilimsel çalışmalara önem vermiş, bu alanda uğraşan bilim adamlarını daima desteklemişlerdir.

Bildiğimiz gibi, Türkler eski çağlarda göçebe olarak yaşıyorlardı. Büyük hayvan sürüleri olduğu için otlu ve sulak yerleri seçiyorlardı. Bir süre sonra yeni bir yere göç ediyorlardı. Hiçbir yerde daimi olarak kalmadıkları için uygarlık kurma düşünceleri yoktu. Şunu unutmayınız ki uygarlıklar şehirlerde kurulur ve geliştirilir. Göçebe insanlar kaldıkları yerleri bir süre sonra terk edeceklerini bildikleri için binalar, okullar, hanlar, hamamlar, medreseler, kervansaraylar yaptırmazlar.

Türkler 10. yüzyıldan itibaren Müslüman olmuşlardır ve yerleşik hayata geçmişlerdir. İlk Müslüman Türk devleti Karahanlılardır. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han Müslüman olunca Abdülkerim adını almıştır.

Yeni dinlerinden aldıkları moral ve güçle eski yaşam tarzlarını değiştirmişler ve eğitim faaliyetlerine başlamışlardır. İlk yazılı eserler o dönemde çıkmıştır. Kâğıda yazılan ilk eserler şunlardır:

Kutadgu Bilig (1069 yılında Yusuf Has Hacip tarafından yazılan bu eser Karahanlı hükümdarı Tabgaç Han’a hediye edilmiştir. Türk edebiyatında ilk yazılı eserdir.)

Divan-ı Lügatit Türk (Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan bu eser Türkçenin ilk sözlüğüdür.)

AtabetülHakayık (Edip Ahmet tarafından yazılan bu eser din ve ahlak öğretilerini anlatmaktadır.)

Divan-ı Hikmet, (Ahmet Yesevi’nin din, ahlak ve tasavvuf konularında yazdığı şiirlerden oluşmaktadır.)

Sevgili çocuklar, Türkler bu ilk yazılı eserlerden sonra eğitime, bilime, kültüre, sanata ve edebiyata daha çok önem vermişlerdir. Çocukların eğitimi için tekkeler, medreseler yapılmıştır. Zeki çocuklara özel dersler vererek onları devlet yönetimine hazırlamışlardır. Bu özel derslerde zeki çocuklara önce karakter eğitimi, sonra da bilgiler verilmiştir. Bu eğitim çalışmaları meyve vermiş ve Türkler asırlar süren uygarlıklar kurmuşlardır. Ne zaman ki eğitime ve bilime değer verilmemiş, o zaman çöküş başlamıştır.