II. MAHMUD’UN ANNESİ NAKŞİDİL SULTAN

Sultan I. Abdülhamid’in yedinci kadınefendisi ve II. Mahmud'un annesidir. Eski hayatı ve Osmanlı Sarayı’ndaki yaşantısı hakkında çok sağlam ve tatmin edici bir bilgi yoktur. Kafkas kökenli olması muhtemeldir. İngiliz kaynaklarında geçen, pek de sağlıklı olmayan egzotik rivayetlere göre, Martinik Adası’nda Fransız kraliyet ailesinin kızı olarak 1776 yılında doğmuştur. İlk adı Aimee’dir. Çocukken öğrenimini yapmak üzere Fransa’ya gönderilmiştir. Fransa’da bir müddet kaldıktan sonra muhtemelen Fransız İhtilali’nin çıkması münasebetiyle, mürebbiyesiyle birlikte tekrar Martinik’e dönmek üzere yola çıkmıştır. Yolda Cezayir korsanları tarafından esir edilmiştir. Korsanlar tarafından İstanbul’a, Osmanlı Sarayı’na gönderilmiştir. Ancak Aimee’nin Nakşidil Sultan olduğuna dair gerek Fransa gerekse Osmanlı arşivlerinde kesin bir kayda henüz rastlanmamıştır. Osmanlı Sarayı’nda kendisine Nakşidil ismi verilmiştir. Nakşî ismi de zaman zaman kullanılmıştır.

1. Abdülhamid’in kız kardeşi Büyük Esma Sultan’ın cariyesi olduğu yönünde yeni belgeler ortaya çıkmıştır. Buna göre, düzenli olarak misafirliğe gittiği kız kardeşinin sarayında Padişah I. Abdülhamid’in, güzelliği ve ahlakı ile dikkatini çekmiştir. Daha sonra Topkapı Sarayı’na alınmış ve padişaha eş olmuştur. Bu evlilikten ilk olarak 22 Ekim 1783’te Şehzade Murad Seyfullah doğmuş ve maalesef 3 Mart 1784’te çiçek hastalığından vefat etmiştir. 20 Temmuz 1785’te de ikinci çocuk olarak Şehzade (II.) Mahmud dünyaya gelmiştir. 28 Kasım 1786’da ise, yedi ay kadar yaşayacak olan Saliha Sultan doğmuştur.

7 Nisan 1789’da eşi I. Abdülhamid’in vefatı üzerine Beyazıt’taki Eski Saray’a gönderilmiştir. 28 Temmuz 1808’de oğlu II. Mahmud’un tahta çıkmasıyla 8 Ağustos 1808’de düzenlenen Valide Alayı ile yeniden Topkapı Sarayı’na gelmiştir. Bu alay, Osmanlı’nın son Valide Alayı olarak tarihe geçmiştir. 1817 yılına kadar Valide Sultan olarak yaşamıştır. Daha çok Beşiktaş Sahil Sarayı’nda ikamet ederken 1816 yılında hastalanmış; hekimler tedavi etmeye çalışsalar da iyileştirememişlerdir. Hekimbaşının tavsiyesi üzerine hava değişimi için bir süreliğine Çamlıca’daki Gümrükçü Osman Ağa’nın köşküne gönderilmiştir. Fakat iyi gelmemiş ve yeniden Beşiktaş Sarayı’na dönmüştür. 6 Eylül 1817’de, muhtemelen 56 yaşında, vefat etmiştir. Veremden ölmüş olması kuvvetli bir ihtimaldir. Fatih’te yaptırdığı, ismiyle anılan türbesine defnedilmiştir. Türbe, barok üslubunun önemli özelliklerinden olan ve Osmanlı mimarisinde rağbet gören kolosal nizamın en iyi numunelerindendir. Nakşidil Sultan, birçok eser ve hayrat vücuda getirmiştir. 1788’de Sultanahmet’te hapishane yanında Nakşi Kadın Çeşmesi’ni; 1809’da Üsküdar’da Alemdağı civarında Sarıkadı Köyü Camii’nin karşısına Nakşidil Valide Sultan Çeşmesi’ni ve 1817’de Fatih Camii’nin yanına ve Tabhane Medresesi karşısına sıbyan mektebi, çeşme, sebil ve birkaç odadan meydana gelen Nakşidil Valide Sultan Külliyesi’ni inşa ettirmiştir. Ayrıca II. Mahmud, validesi adına 1818’de, Fatih Camii’nin kıble tarafının soluna, mezarlık hizasının ön cephesine Nakşidil Sultan Sebili’ni yaptırmıştır. Sebil, ampir üslubun en önemli başyapıtlardandır.  

Zühal ÇOLAK

Yazar