Cânân Diye Sevdim

Sevdim seni hep canlara cânân diye sevdim

Bir ben değil âlem sana kurbân diye sevdim

Ecrâm-ı felek levh ü kalem mest-i nigâhın

Dîdârına âşık ulu Yezdân diye sevdim

Mahşerde nebîler bile senden medet ister

Gül yüzlü melekler sana hayrân diye sevdim

Aşkınla buhurdân gibi tütmede bu kalbim

Sensiz bana cennet bile nîrân diye sevdim

Tâ arşa çıkar her gece âşıkların âhı

Âsilere lütfun yüce fermân diye sevdim

Doğ kalbime bir lâhzacık ey nûr u dilârâ

Sevdânı gönül derdine dermân diye sevdim

Bülbül de senin bağrı yanık âşık-ı zârın

Feryâdı bütün âteş-i sûzân diye sevdim

Hûriler ezelden beri şeydâ-yı cemâlin

Yanmıştı sana Yûsuf-ı Kenân diye sevdim

Evlâd ü iyâlden geçerek Ravzan’a geldim

Evsâfını medhetmede Kur’ân diye sevdim

Kıtmîrinim ey Şâh-ı Rusûl kovma kapından

Âlemlere rahmet dedi Rahmân diye sevdim

Şeydâ kuluna eyle nazar merhametinle

Bir lâhza nazar en büyük ihsân diye sevdim

Daha çok “Kur’an-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm” isimli tefsir ve meali ile tanıdığımız Hasan Basri Çantay, şiirlerinde “Şeydâ” mahlâsını kullanmıştır. Yukarıya aldığımız bu naat bestelenmiştir ve bugün de severek dinlediğimiz naatlar arasındadır.  

Şair, bu naatinde Hz. Muhammed (s.a.v.)'e olan sevgisinin sebeplerini anlatıyor. Hz. Muhammed (s.a.v.)'i seviyor; çünkü herkes O’nu sevmektedir. Sadece kendisi değil, bütün âlem O’na kurban olmaya hazır olduğu için sevmektedir. Gökteki yıldızlar, levh ü mahfûz ve O’nu yazan kalem, O’na hayrandır. Üstelik Allahu Teâlâ, O’nun yüzüne âşık olduğu için sevmektedir. Şair, burada Mirac hâdisesinde gökteki yıldızların O’nunla müşerref olmaktan duyduğu mutluluğa telmihte bulunuyor. Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in “Habîbullah” (Allah’ın sevgilisi) sıfatına işaret ediyor. Mahşer gününde diğer peygamberler bile Hz. Muhammed (s.a.v.)’den medet isteyeceklerdir. Şairin kalbi, peygamberinin sevgisinden dolayı yanmakta, buhurdan gibi tütmektedir. “Buhurdan” içinde hoş kokulu bitki yakılan bir çeşit kaptır. Burada şair, Peygamber Efendimiz’in gül kokulu oluşuna işarette bulunuyor.

Âşık sevgilinin olmadığı yerde gariptir. Etrafındaki hiçbir güzellik de sevgilisiz güzel görünmez. Neşâtî: “Bâğa sensiz bakamam çeşmime ateş görünür/Gül-i handânı değil serv-i hırâmânı bile” diyor. Sevgilisinin olmadığı bağda her şey gözüne ateş gibi görünüyor. Öyle ki, kırmızı güller renginden dolayı ateşi hatırlatıyor. O kadar ki sevgilisinin olmadığı bahçede, yeşil servi ağaçları bile gözüne ateş görünüyor. 

Gönül ateşini söndürmek kolay değil. Fuzûlî’nin de: “Âb-gündür günbed-i devvâr rengi bilmezem/Yâ muhit olmuş gözümden günbed-i devvâre su” şeklinde tasvir ettiği gözyaşları, kubbeyi sardığı hâlde gönlündeki ateşi söndürmeye yetirememişti.

Âşığın gönlüne sevgilinin nûru tecellî ettiği zaman, gönül ateşi yalımını artırır. Fakat kimi yaralara da ateşle dağlama tedavisi uygulanır. Yani ateş, eziyet olmaktan çıkıp derman olur. İşte şair de Peygamber nûrunun gönlündeki sevdaya derman olacağı için onu sevmektedir. “Bülbül de senin bağrı yanık âşık-ı zârın/Feryâdı bütün âteş-i sûzân diye sevdim.” Hasan Basri Çantay, bülbüllerin yanık yanık ötmesini Peygamber Efendimiz’e âşık olmasına bağlayarak hüsn-i ta’lîl sanatı yapıyor. Bülbüller de Peygamberimiz’e âşıktır. Çünkü bülbülün aşkı da “gül”edir. Gül, Hz. Muhammed (s.a.v.)'in remzidir. Bülbülün yakıcı ateşi andıracak şekilde bir feryat koparması, şair ile gönül ve kader birliğini gösteriyor.   

Hûrîler ezelden beri Hz. Muhammed (s.a.v.)'in güzelliğinin aşkıyla çılgına döndüğünden Kenan ilinin Yûsuf’u bile -ki güzelliği dillere destandır- O’na yandığı için sevmektedir. 

Şairde Peygamber sevgisi kemâle erdiği için çoluk çocuğundan geçerek, Peygamberimiz’in Ravza’sına gitmiştir. O’nun vasıfları bizzat Kur’ân’da övüldüğü için sevmektedir.

Peygamberimiz’in Ravza’sında insan kendisini kaybeder. Onun yanında kendini değersiz bir varlık gibi gören insan; ondan gelecek bir iltifata neler fedâ etmez ki… Şair de kendini, sahibine sâdık bir kıtmir sıfatında görmeye râzıdır. Yeter ki kapısından kovmasın.  Çünkü O’nu, “Vemâ erselnâke illâ rahmete’n-li’l âlemîn” âyetiyle âlemlere rahmet olarak gönderilmiş bir Peygamber olduğu için sevmektedir.

Hasan Basri Çantay, şiirinin sonunda Peygamber Efendimiz’den kendisine merhamet nazarıyla bakmasını yani şefaat etmesini diler. Çünkü onun bir tek bakışının kendisi için en büyük ihsan olacağına inanmaktadır.

Hasan Basri Çantay’ın, yazdığı çok az sayıdaki şiiri ile şairlik sıfatını da hak ettiğini kimse inkâr edemez. Şekil olarak eski şiir kalıplarını kullanmış; fakat söyleyişte tekdüzelikten ve söylenmişi tekrar söylemekten olabildiğince kaçınmış; kendine has bir üslûp oluşturmuştur. Şiirde kelimelerin seçiminde de titiz davrandığını söyleyebileceğimiz şair, âhengi ve akıcılığı yakalayarak Peygamber (s.a.v.)’e lâyık bir naat yazmaya çalışmıştır.