Dürr-i Yetîm

Yüzünden okunur “Seb’al-mesânî” yâ Rasûlallah

Gözünden hall olur akd-i maânî yâ Rasûlallah

Sadef-vâr oldu âlem anda sen dürr-i yetîm oldun

Bulunmaz âlem içre sana sânî yâ Rasûlallah

Vücûdun zât ü esmâ vü sıfâta mazhar olmakta

Cihânda kimsenin yoktur gümânı yâ Rasûlallah

Eriştir rûz-ı mahşer Hakkî’yi firdevs-i a’lâya

Ayaklarda koma lûtf eyle anı yâ Rasûlallah

                Bursalı İsmail Hakkı (1653-1724)

İsmail Hakkı’nın şiirlerinde göze çarpıcı bir sanat özelliği görülmüyor. Ancak ifadelerinden, onun samîmî bir mü’min tavrını; yazdığı çok sayıdaki na’tıyla da derin bir Peygamber âşığı olduğunu gözlemek mümkündür. Şairâne bir söyleyiş iddiası da olmadığını sandığımız İsmail Hakkı’nın diğer na’tları da incelendiğinde görülür ki onda orijinal bir söyleyişe imza atma kaygısı bulunmamaktadır. Zâten o, bir şair olmaktan ziyâde âlim ve ârif kimliğiyle meşhur olmuş bir şahsiyettir. Nitekim 100’ü aşkın esere imzasını atmış bir insandır İsmail Hakkı. Bilhassa tefsiri (Rûhü’l-Beyân) çok tanınmış ve beğenilmiştir.

“Seb’al-mesânî” Fâtiha Sûresi’nin diğer adıdır. Kelime anlamı “tekrarlanan yedi (âyet)”dir. Tasavvufa göre bu yedi âyet, yüzdeki yedi hattı (iki kaş, dört kirpik ve bir saç) karşılar ki şairin “Yüzünden okunur “Seb’al-mesânî” yâ Rasûlallah” demesi sanıyorum bundandır. Bu mısrada ayrıca,  Peygamber Efendimiz’in yüzünün, mecâzen Allah’ın âyetleri ile süslendiği de ifade edilmek istenmiştir.

“Gözünden hall olur akd-i maânî yâ Rasûlallah”

 Kur’ân-ı Kerîm’in anahtarı Seb’âl-mesânî’ (Fâtiha Sûresi)dir. Peygamber Efendimiz’in yüzü Fâtiha Sûresi’ne benzetildiğine göre, O’nun gözleri de bütün müşkülleri açacaktır.

Şiirin en dikkat çekici beyti şudur:

Sadef-vâr oldu âlem anda sen dürr-i yetîm oldun

Bulunmaz âlem içre sana sânî yâ Rasûlallah

İnci, denizde yaşayan sadefin içinde oluşur. Söylentiye göre Nisan ayında sâhile çıkan sadef, ağzını açarmış. O sırada karnına düşen Nisan yağmuru damlasıyla denize dönermiş. Denizdeki tuzlu su ortamında bu yağmur damlası, sadefe acı verirmiş. Sadef bu acıyı gidermek için bir sıvı salgılarmış. Zamanla içindeki bu sıvılar katılaşır ve inci oluşurmuş. Sadef bu yağmur damlalarından birden fazla yutmuşsa, inciler küçük ve değersiz olurmuş. Ama tek bir damla yutmuşsa bu inci çok büyük ve değerli olurmuş. Edebiyatımızda bu tür inciler dür-i dâne, yek-dâne, dür-i galtan gibi terkiplerle adlandırılmış. “Dürr-i yetîm” tâbiri sadefteki tek inciden kinayedir ki bu Peygamber Efendimiz için de kullanılan bir ifadedir.

İşte şair;

Sadef-vâr oldu âlem anda sen dürr-i yetîm oldun

Bulunmaz âlem içre sana sânî yâ Rasûlallah

beyti ile dünyayı bir sadefe, Peygamber Efendimiz’i de o sadef içinde oluşan tek parça, kıymetli inciye benzetiyor. O, öyle bir incidir ki bir eşi de daha dünyaya gelmemiştir.

Vücûdun zât ü esmâ vü sıfâta mazhar olmakta

Cihânda kimsenin yoktur gümânı yâ Rasûlallah

Hz. Muhammed (s.a.v.), câmi-i cümle esmâdır. Yani O, küllî ismin mazharıdır. Bütün isimler Hz. Muhammed (s.a.v.)’in mazhar olduğu “Câmi” adında toplanmıştır. Yaratılmışların en mükemmeli olan Peygamber Efendimiz; Allahu Teâlâ’nın zâtına, sıfatlarına ve fiillerine mazhar olduğu için bu isme lâyık görülmüştür. Buna hiç kimsenin şüphesi yoktur.

Şair, Peygamber Efendimiz’in bu güzel özellikleri ile ilgili ifadelerden sonra, son beyitte Peygamber Efendimiz’den şefâat dilemektedir. Mahşer günü kendisini Firdevs-i A’lâ’ya eriştirmesini talep ediyor.

Bursalı İsmail Hakkı da çok sayıda na’t yazmış şairlerimizdendir.

Şairin diğer na’tlarından örnekler:

NA’T

Genc-i esrâr-ı Hudâ’dır yâ Rasûlallah dilin

Zât-i pâkin hatmidir cümle nebî vü mürselîn

Bitmezdi zâtın gibi bûtsân-ı âlemde dıraht

Açılır dâim gülistân-ı cemâlinde gülün

Vedduhâ’dır şol iki dîbâce-i vechin senin

Sûre-i Velleyl’dir gûyâ bakılsa sünbülün

Rûz-ı mahşerde şefâat ister isen Hakkıyâ

Şer’-i pâk-i Ahmed’e sarf eyle ömr-i hâsılın

NA’T

Cânımın cânânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Derdimin dermânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Çıkmadı bahr-i muhabbetten senin gibi güher

İlm ü hikmet kânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Cümle âlem ilmine nisbet senin bir katredir

Ma’rifet ummânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Nûr-ı zâtındır cihân mir’âtı içre cilveger

Yûsuf’un da ânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Kulluğunla iftihâr eyler nebî vü ger velî

Cümlenin sultânı sensin yâ Muhammed Mustafa

Nûr-ı zâta mazhar-ı tâm olduğunda şüphe yok

Hakkı’nın bürhânı sensin yâ Muhammed Mustafa

NA’T

Menba’-ı ilm-i Hudâ’sın yâ Muhammed Mustafa

Dembedem feyz-âşinâsın yâ Muhammed Mustafa

Her kelâmın mu’cize her kârın ihsândır bize

Cânib-i Hak’dan atâsın yâ Muhammed Mustafa

Tâc-ı İskender sana taht-ı Süleymân neylesin

Sen şeh-i milk-i bekâsın yâ Muhammed Mustafa

Şerbet-i valsınla dermân eyle Hakkı hasteye

Sen kabûl eyle recâsın yâ Muhammed Mustafa

NA’T

Dilim firkat gamına mübtelâdır yâ Rasûlallah

Gözüm hasret nemine âşinâdır yâ Rasûlallah

Cihan bağında efgân etmesin mi bülbül-i dil kim

Senin gibi gül-i terden cüdâdır yâ Rasûlallah

Dirîgâ âh bağrım pâresi kan oldu derdinle

Ölürsem yoluna cânım fedâdır yâ Rasûlallah

Ümîd-i Hakkı budur kalmaya dembeste son demde

Velî na’tinle zîrâ pâk edâdır yâ Rasûlallah