Kitap: Siyasetname

Yazar: Nizamü’l-Mülk - Türkçesi: Sadık Yalsızuçanlar

Yayınevi: Antik Yayınları Yayın Yeri ve Yılı: İstanbul/2018 -

Sayfa: 208 - Yaş Aralığı: 14+

İşlenen Konular: Yönetenler ve yönetilenler, yöneticilerin vasıfları, yöneticilere öğütler…

Siyasetname yazarı kimdir?

Siyasetname, Büyük Selçuklu Devleti (1037-1194) zamanında yaşamış ve bu devletin güçlü hükümdarlarına otuz yıldan fazla vezirlik yapmış önemli bir devlet ve siyaset adamı olan Nizamü’l-Mülk’ün (D. 1018-Ö. 1092) meşhur eseridir. Nizamü’l-Mülk -asıl adı Ebu Ali Kıvamuddin Hasan bin Ali bin İshak et-Tusî-, İran’ın Tus şehrinde doğmuş, küçük yaşlardan itibaren çok iyi bir eğitim almış, Sultan Alparslan (devleti yönettiği süre 1063-1072) ve Sultan Melikşah’a (devleti yönettiği süre 1072-1092) vezirlik yapmıştır.

Sultan Melikşah, 1077- 1078 yıllarında o zamanın fikir adamlarına ülkenin ahvali hakkında düşünmeleri, eksik giden bir şeyler varsa bunlar hakkında bir çalışma yapmalarına dair bir emir verip eğer varsa eksik ve noksanların giderilmesi hususunda gayret göstereceğini söyler. Nizamü’l-Mülk de kendi tecrübeleri ve hocalarından aldığı dersler ışığında Siyasetname’yi yazar.

Siyasetname konusu nedir?

Eser, 45 bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerde, önce giriş mahiyetinde bilgiler yer alır. Ardından ayetler, hadisler ve hikâyelerle ilgili bölüm açıklanır. Nizamü’l-Mülk, bu sistemi okuyucunun canının sıkılmaması nedeniyle oluşturduğunu söyler. Öncelikle kitabını 39 bölüm halinde yazan Nizamü’l-Mülk, bu eserine daha sonradan eklemeler yapmıştır.

Siyasetname’de dindar ve adil bir yönetici nasıl olmalıdır konusu üzerinde durulur. Yöneticiliğin hiç de kolay olmadığı aksine devlet adamlarına büyük mesuliyetler yüklediğini görürüz. Hz. Yusuf Peygamber olmasına rağmen vefat ettiğinde onu babalarının yanına -Hz. Yakup ve Hz. İbrahim- defnetmek için getirirler. Ancak Hz. Yusuf bir yöneticidir ve yönettiği devletin hesabını vermek durumundadır. Bu yüzden onların yanına defnedilmez.

Yine Hz. Ömer’in vefatı sırasında oğlu Abdullah gelir ve babasını ne zaman görebileceğini sorar. Hz. Ömer de oğluna bunun ancak ahirette olacağını söyler. Abdullah daha erken göremez miyim, diye tekrar sorduğunda Hz. Ömer, vefatından birkaç gün sonra rüyasında görebileceğini söyler. Hz. Ömer vefat eder ve aradan on iki yıl geçer. Abdullah, babasını rüyasında göremez. On iki yılın ardından, Abdullah bir gece Hz. Ömer’i rüyasında görür. Babasına kendisini 2-3 gün içinde rüyasında görebileceğini söylediğini fakat on iki yıldır göremediğini söyleyince Hz. Ömer oğluna şu cevabı verir: “Ey oğul! Şimdiye kadar meşgul idim. Zira Bağdat civarında bir köprü vardı ve bu köprü yıkılmıştı. Memurlarım da bu işi önemsiz görmüşler ve köprüyü tamir etmemişler. Köprüden geçen bir kuzunun ayağı köprüde oluşan bir deliğe sıkışmış ve kırılmış. İşte ben şimdiye kadar onun hesabını vermekle meşguldüm.”

Bu ve bunun gibi çok sayıda hikâyeyi okuduğumuz Siyasetname, sadece yöneticiler değil karar verme noktasında olan bütün insanlar için ibretle okunacak bir eser. İyi okumalar...