İki Dirhem Bir Çekirdek

Yazar: İskender Pala

Yayınevi: Kapı Yayıncılık

Yayın yeri ve yılı: İstanbul/2025

Sayfa sayısı: 212

Yaş aralığı: 14+

İşlenen konular: toplum, insan, gelenek, örf ve âdetler…

Prof. Dr. İskender Pala Klasik Türk Edebiyatı ya da yaygın kullanımıyla Divan Edebiyatını, verdiği eserlerle popüler hâle getirmiş, daha çok Osmanlı Devleti zamanında vücut bulan bu edebiyata geniş kitlelerin dikkatini çekmeyi başarmıştır. Bu çalışmalarından dolayı “Divan Şiirini Sevdiren Adam” olarak tanınmıştır. Bilimsel çalışmalarının yanı sıra edebî eserlere de imza atan Pala’nın eserleri okur tarafından rağbet görmüş ve yine bu çalışmaları pek çok baskı yapmıştır. Bu yazıda üzerinde duracağımız İki Dirhem Bir Çekirdek ilk basımını 2000’de, 283. basımını da 2025’te yapmıştır.

Deyimler, bilindiği üzere, mecazlı sözlerdir. Daha çok birkaç kelimeden oluşur. Kalıplaşmış sözlerdir. TDK’nin sözlüğünde şu şekilde tanımlanmaktadır: Genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbeği; tabir.

Deyimlerin az sözle çok şey anlatma özelliğini insanımız çok sever. Konuşmalarında anlatımının daha etkili olması için sık sık deyimlere başvurur. Bu durum sadece Türkler için geçerli değil elbette. Başka milletlerde de deyimler sevilmekte ve kullanılmaktadır. Ancak şöyle bir hafızamızı yokladığımızda çok sevilmesine ve kullanılmasına rağmen çoğu deyimin anlamını maalesef ya yanlış biliyor ya da bilmiyoruz. Bildiğimiz deyim sayısı da oldukça sınırlı. İki Dirhem Bir Çekirdek, deyim haznemizin zenginleşmesi açısından önemli. Bir başka önemli yönü de deyimlerin hikâyeleri. Elbette yüzyıllar içerisinde dilden dile aktarılan sözlerin bir hikâyesi olmalı. İşte akılda kalıcılık açısından da İki Dirhem Bir Çekirdek, deyimleri ortaya çıkışlarıyla anlatıyor olması açısından daha da güzel hâle getirmiş.

Kitabın Sunuş bölümünde yazarın deyim hikâyelerini buldukça topladığını ve bunları gazete köşelerinde yazdığını öğreniyoruz. Klasik eserlerimizden faydalanan yazar, Osman Çizmeciler’in Ünlü Deyimler ve Öyküleri ile Yusuf Ziya Bahadınlı’nın Deyimlerimiz ve Kaynakları adlı eserlerinden de yararlanarak İki Dirhem Bir Çekirdek’i ortaya çıkarmış.

Kitapta 99 deyim yer alıyor. Bu deyimler alfabetik sıraya göre anlatılmış. Yazarın yorumlarını da okuduğumuz deyimler kültür hazinemizin ne kadar zengin olduğunu gözler önüne bir kez daha seriyor.